Passen coronamaatregelen binnen onze Grondwet?

Deze vraag is aan Jan van Heijningen gesteld die daarop als volgt heeft gereageerd in de digitale bijeenkomst van 7 mei jl.

In de Grondwet zijn een aantal grondrechten vastgelegd zoals de vrijheid van vergadering en betoging alsook het huisrecht. Door de COVID19-maatregelen worden deze beperkt. De beperkingen zijn opgenomen in een Noodverordening en niet in een Noodwet. Hierdoor rijst de vraag of deze beperkingen van vergaderingen of het huisrecht wel zijn toegestaan door opneming in een Noodverordening.

Een Noodverordening wordt vastgesteld door een lager bestuursorgaan zoals een gemeenteraad, provinciale staten of het algemeen bestuur van een waterschap. De geldigheid van een Noodverordening kan door de gewone rechter worden getoetst aan de Grondwet. In dat geval rijst de vraag of de Noodverordening wel in stand blijft. Mede om die reden wordt gewerkt aan een Noodwet. Een wet in formele zin (tot stand gebracht door regering en parlement) kan niet worden getoetst aan de Grondwet. Dit is in Nederland uitgesloten.

Duitsland maar ook andere landen zoals in de Verenigde staten van Noord Amerika beschikken over constitutioneel hof dat wel kan toetsen of een wet of andere regeling in overeenstemming is met de Grondwet. In Nederland gebeurt dit in feite door de Eerste Kamer. Aangezien dit steeds meer uitgroeit tot een politiek orgaan, is daarover discussie ontstaan en wordt de roep om een constitutioneel hof groter. De Staatcommissie Remkes heeft recentelijk geadviseerd om een constitutioneel hof in het leven te roepen.

De Nederlandse rechter kan overigens wel toetsen aan de grondrechten vastgelegd in het Europees verdrag van de rechten van de mens (EVRM of EHRM).

Een manco in ons parlementair stelsel is dat de Tweede kamer, die samen met  de regering wetten in formele zin vaststellen en onder meer het handelen van de ministerraad moet controleren daarvoor onvoldoende is geequipeerd. Hierdoor komt het wetgevingsproces in gevaar. De partijen in de Tweede Kamer zijn afhankelijk van goede ondersteuning en ontberen die veelal. Dit in tegenstelling tot het kabinet dat een uitgebreide ondersteuning heeft. Er wordt vaak incidentenpolitiek bedreven wat de kwaliteit van wetgeving en de daarmee samenhangende controlerende functie niet ten goede komt.

In het NRC-artikel van 27 april jl. staat in deze vermeldt:

Het kabinet werkt aan een spoedwet om de maatregelen tegen verspreiding van het coronavirus een steviger juridische basis te geven. Binnen enkele weken moet deze wet de noodverordeningen vervangen waarin de maatregelen nu zijn vastgelegd. Dat bevestigen bronnen in Den Haag aan NRC. De nieuwe wet moet een einde maken aan de, volgens juristen, ‘onhoudbare’, ‘ondemocratische’ en ‘ongrondwettelijke’ noodverordeningen. De daarin vastgelegde maatregelen als het verbod op groepsvorming zonder anderhalve meter afstand te houden, raken de grondwettelijk vastgelegde vrijheid van vereniging, godsdienst en onderwijs. En dat de politie te volle huizen binnengaat, schendt het recht op de persoonlijke levenssfeer.

Rotary Den Bosch West

Een hechte serviceclub in de regio Den Bosch. Interesse om lid te worden? Mail naar rotarydbwest@gmail.com.